Hamileliğin altıncı ayına yaklaşan pek çok anne adayı aynı soruyla karşılaşıyor: Şeker yükleme testini yaptırmalı mıyım? Testin arkasındaki neden, gebelikte ortaya çıkan ve çoğu zaman hiçbir belirti vermeden ilerleyen bir tablo: gebelik şekeri. Erken fark edildiğinde büyük oranda beslenme düzeni ve hareketle kontrol altına alınabiliyor; gözden kaçtığında ise hem anneyi hem bebeği etkileyebiliyor.
Gebelik şekeri nedir?
Tıp dilinde gestasyonel diyabet olarak anılan gebelik şekeri, daha önce diyabeti olmayan bir kadında kan şekerinin ilk kez hamilelik sırasında yükselmesidir. Plasentanın salgıladığı hormonlar, gebeliğin ikinci yarısında vücudun insüline verdiği yanıtı zayıflatır. Pankreas bu artan ihtiyacı çoğu kadında karşılar; karşılayamadığında kan şekeri yükselir. Durumun temelindeki mekanizma, insülin direnci yazımızda anlattığımız süreçle büyük ölçüde örtüşür.
Kimler daha fazla risk altında?
Gebelik şekeri her anne adayında görülebilir, ancak bazı durumlarda olasılık artar:
• Gebelik öncesinde fazla kilolu olmak
• 35 yaş ve üzerinde hamile kalmak
• Anne, baba ya da kardeşlerde tip 2 diyabet bulunması
• Önceki gebelikte şeker çıkmış olması
• Daha önce dört kilonun üzerinde bebek doğurmak
• Polikistik over sendromu öyküsü
Risk etkeni taşımayan kadınlarda da görülebildiği için tarama, yalnızca riskli gruba değil tüm gebelere önerilir.
Gebelik şekeri belirtileri nelerdir?
İşin zor yanı da burada: Çoğu kadında belirgin bir şikâyet olmaz. Çok su içme, sık idrara çıkma, halsizlik ve ağız kuruluğu görülebilir, ancak bunlar zaten hamileliğin olağan hâlleriyle karışır. Tanının belirtiye değil teste dayanmasının nedeni budur.
Şeker yükleme testi ne zaman ve nasıl yapılır?
Tarama genellikle gebeliğin 24-28. haftaları arasında yapılır. Risk etkeni yüksek olanlarda hekim, ilk muayenede de kan şekerine bakabilir. İki yöntem kullanılır:
• Tek aşamalı test (75 gram): En az sekiz saatlik açlığın ardından açlık kanı alınır, 75 gram glikoz içeren sıvı içirilir, birinci ve ikinci saatte ölçüm tekrarlanır. Açlık değerinin 92, birinci saatin 180, ikinci saatin 153 mg/dL ve üzerinde olması durumunda tek bir yüksek değer tanı için yeterli sayılır.
• İki aşamalı test: Önce açlık gerektirmeyen 50 gramlık tarama yapılır. Birinci saat değeri yüksek çıkarsa 100 gramlık, üç saat süren tanı testine geçilir.
Hangi yöntemin seçileceğine kadın doğum uzmanı karar verir. Testte içilen şekerli sıvının bebeğe zarar verdiğini gösteren bilimsel bir kanıt bulunmuyor; uzmanlık dernekleri taramanın atlanmamasını öneriyor.
Anne ve bebek için riskleri neler?
Kontrol altına alınmayan gebelik şekerinde annenin yüksek kan şekeri plasentadan bebeğe geçer; bebek fazla kilo alır. İri bebek, zor doğum ve sezaryen olasılığını yükseltir. Doğumdan hemen sonra bebekte kan şekeri düşüklüğü, solunum sıkıntısı ve sarılık daha sık görülür. Anne tarafında ise gebelik tansiyonu ve preeklampsi riski artar. İyi haber şu ki, şeker hedef aralıkta tutulduğunda bu risklerin büyük bölümü belirgin biçimde azalıyor.
Gebelik şekeri nasıl tedavi edilir?
Tedavinin ilk basamağı ilaç değil, yaşam düzenidir:
• Beslenme: Diyetisyenle birlikte hazırlanan, üç ana ve iki-üç ara öğüne yayılmış bir plan. Beyaz ekmek, şekerli içecek ve tatlı yerine tam tahıl, kurubaklagil, sebze ve yeterli protein.
• Hareket: Hekimin sakınca görmediği durumlarda yemeklerden sonra 15-20 dakikalık yürüyüş, tokluk şekerini düşürmede oldukça etkili.
• Evde ölçüm: Açlık ve tokluk şekerinin parmak ucundan düzenli takibi.
• İnsülin: Bir-iki hafta içinde hedeflere ulaşılamazsa hekim insülin başlar. İnsülin plasentadan geçmediği için gebelikte güvenle kullanılır.
Hamilelikte zayıflama diyeti yapılmaz; amaç kilo vermek değil, kan şekerini dengede tutarken bebeğin ihtiyacını karşılamaktır. Öğün planında şeker hastaları ne yemeli başlıklı yazımızdaki ilkeler yol gösterici olabilir.
Doğumdan sonra şeker geçer mi?
Çoğu kadında doğumun ardından kan şekeri kendiliğinden normale döner. Yine de konu orada kapanmaz. Doğumdan sonraki 6-12 hafta içinde şeker yükleme testinin tekrarlanması, sonrasında da düzenli aralıklarla kontrol önerilir. Çünkü gebelik şekeri geçiren kadınlarda ilerleyen yıllarda tip 2 diyabet gelişme olasılığı belirgin biçimde yüksektir. Emzirmek, sağlıklı kiloya dönmek ve hareketli bir yaşam bu riski azaltır.
Ne zaman doktora başvurulmalı?
Evde ölçülen değerler hekimin verdiği hedeflerin üzerinde seyrediyorsa, bebek hareketlerinde azalma fark edilirse, şiddetli baş ağrısı, görme bulanıklığı ya da ani şişlik ortaya çıkarsa kontrol günü beklenmemelidir.
Gebelik şekeri, adı korkutsa da takip edildiğinde yönetilebilen bir durum. Testi zamanında yaptırmak, öğünleri düzenlemek ve kontrolleri aksatmamak çoğu zaman sağlıklı bir doğum için yeterli oluyor. Hastalığın genel çerçevesi için şeker hastalığı nedir, ölçüm değerlerini yorumlamak için açlık kan şekeri kaç olmalı yazılarımıza da göz atabilirsiniz.
İlgili Haberler
Şeker Hastalığı Nedir? Diyabetin Nedenleri, Türleri ve Tanı Yöntemleri
Açlık Kan Şekeri Kaç Olmalı? Normal Şeker Değerleri ve Sonuçların Anlamı
Şeker Hastaları Ne Yemeli, Ne Yememeli? Diyabet Hastaları İçin Beslenme Rehberi
Polikistik Over Sendromu Nedir? PKOS Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tanı ve tedavi için mutlaka hekiminize başvurun.
Görsel: Unsplash
