Arabamızı düzenli bakıma götürür, telefonumuzu güncelleriz; kendi sağlığımız için ise çoğu zaman bir şikâyetin ortaya çıkmasını bekleriz. Oysa yüksek tansiyon, diyabet ve birçok kanser türü yıllarca belirti vermeden ilerler. Check-up, bu sessiz hastalıkları erken yakalamanın yolu.
Check-up nedir?
Check-up, herhangi bir şikâyeti olmayan kişilere, olası hastalıkları ve risk etkenlerini erken dönemde saptamak amacıyla yapılan kapsamlı sağlık kontrolüdür. İyi bir check-up yalnızca tahlillerden ibaret değildir; hekim görüşmesi, fizik muayene ve yaşa uygun taramalardan oluşur.
Check-up'ı kimler, ne sıklıkla yaptırmalı?
• 20-39 yaş: Risk etkeni yoksa iki-üç yılda bir genel değerlendirme yeterlidir.
• 40 yaş ve üzeri: Yılda bir kontrol önerilir.
• Risk grubundakiler: Ailesinde erken yaşta kalp hastalığı, diyabet ya da kanser öyküsü bulunanlar, sigara içenler, fazla kilolular ve kronik hastalığı olanlar daha erken yaşta ve daha sık kontrol yaptırmalıdır.
Check-up'ta neler yapılır?
Hekim görüşmesi ve muayene: Aile öyküsü, kullanılan ilaçlar, beslenme, uyku ve alışkanlıklar sorgulanır. Tansiyon, nabız, boy, kilo ve bel çevresi ölçülür.
Temel kan ve idrar tahlilleri:
• Tam kan sayımı (kansızlık ve kan hastalıkları)
• Açlık kan şekeri, gerekirse HbA1c
• Kolesterol ve trigliserit
• Böbrek işlevleri (kreatinin, üre)
• Karaciğer enzimleri
• Tiroid işlevi (TSH)
• Tam idrar tahlili
• Hekimin gerekli gördüğü durumlarda B12, D vitamini, ferritin ve hepatit taraması
Görüntüleme ve diğer incelemeler: Elektrokardiyografi (EKG), akciğer filmi, karın ultrasonu ve göz muayenesi kişinin yaşına ve risklerine göre eklenir.
Yaşa ve cinsiyete göre önerilen taramalar
Kadınlar için:
• 30-65 yaş: Beş yılda bir rahim ağzı kanseri taraması (HPV testi ve smear)
• 40-69 yaş: İki yılda bir mamografi
• 65 yaş ve üzeri ya da risk varsa menopoz sonrası: Kemik yoğunluğu ölçümü
Erkekler için:
• 50 yaşından itibaren (ailede öykü varsa 45): Üroloji uzmanıyla görüşülerek prostat değerlendirmesi
Herkes için:
• 50-70 yaş: İki yılda bir dışkıda gizli kan testi, on yılda bir kolonoskopi
• Her kontrolde tansiyon ölçümü
• Düzenli diş ve göz muayenesi
• Erişkin aşılarının gözden geçirilmesi (grip, tetanos, risk gruplarında zatürre)
Check-up ücretsiz yapılabilir mi?
Evet. Temel tahliller ve muayene için aile hekiminize başvurabilirsiniz. Meme, rahim ağzı ve kalın bağırsak kanseri taramaları Kanser Erken Teşhis, Tarama ve Eğitim Merkezleri (KETEM) ile sağlıklı hayat merkezlerinde ücretsiz yapılıyor. Sağlık Bakanlığı ayrıca yaşa göre kronik hastalık taramalarını aile hekimlikleri aracılığıyla yürütüyor.
Check-up öncesi nelere dikkat edilmeli?
• Kan tahlili için 8-12 saat aç olun; su içebilirsiniz.
• Önceki akşam hafif yiyin, alkol almayın.
• Bir gün önce yoğun egzersizden kaçının.
• Kullandığınız ilaçları ve takviyeleri hekime bildirin; ilacınızı alıp almayacağınızı önceden sorun.
• Eski tahlil ve raporlarınızı yanınızda getirin.
• Kadınlar adet döneminde idrar tahlili ve smear yaptırmamalıdır.
Daha fazla test her zaman daha iyi mi?
Hayır. Gereksiz yapılan tümör belirteçleri ve tüm vücut taramaları çoğu zaman yanıltıcı sonuçlar verir; gereksiz kaygıya, ek tetkiklere ve girişimlere yol açabilir. En doğru check-up, "paket" büyüklüğüne göre değil, hekimin sizin yaşınıza ve risklerinize göre belirlediği testlerle yapılandır.
Sonuçlar normal çıktıysa
Normal sonuçlar sevindiricidir, ancak sağlıklı yaşam alışkanlıklarının yerini tutmaz. Dengeli beslenme, düzenli hareket, yeterli uyku ve sigaradan uzak durmak, hiçbir testin sağlayamayacağı korumayı sağlar. Kontroller arasında yeni bir şikâyet ortaya çıkarsa bir sonraki check-up'ı beklemeden hekime başvurun.
İlgili konular için açlık kan şekeri kaç olmalı, kolesterol kaç olmalı ve tansiyon kaç olmalı haberlerimize bakabilirsiniz.
İlgili Haberler
Açlık Kan Şekeri Kaç Olmalı? Normal Şeker Değerleri ve Sonuçların Anlamı
Kolesterol Kaç Olmalı, Nasıl Düşer? LDL, HDL ve Trigliserit Değerlerinin Anlamı
Tansiyon Kaç Olmalı? Normal Tansiyon Değerleri ve Doğru Ölçümün Kuralları
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tanı ve tedavi için mutlaka hekiminize başvurun.
Görsel: Unsplash
