Geciken adetler, çenede ve göğüste çıkan tüyler, geçmeyen sivilceler, verilmeyen kilolar… Bu şikâyetlerin her biri ayrı bir sorun gibi görünse de çoğu zaman tek bir tanıda buluşuyor: Polikistik over sendromu. Üreme çağındaki her on kadından birini etkileyen bu durum, erken fark edildiğinde iyi yönetilebiliyor.
Polikistik over sendromu nedir?
Polikistik over sendromu (PKOS), yumurtalıkların düzenli yumurtlama yapamadığı ve erkeklik hormonlarının (androjenler) normalden fazla üretildiği bir hormon bozukluğudur. Adındaki "kist" sözcüğü yanıltıcıdır: Ultrasonda görülen yapılar gerçek kist değil, olgunlaşıp çatlayamamış küçük yumurta kesecikleridir. Ameliyat gerektirmezler.
PKOS belirtileri nelerdir?
• Adet düzensizliği: 35 günden uzun aralıklarla adet görme, yılda sekizden az adet ya da adetlerin aylarca kesilmesi
• Tüylenme: Çene, üst dudak, göğüs, karın ve sırtta kalın, koyu renkli tüyler
• Sivilce ve yağlı cilt: Özellikle çene hattında, yetişkinlikte de süren akne
• Saç dökülmesi: Tepe bölgesinde erkek tipi seyrelme
• Kilo alma ve kilo vermede zorlanma: Özellikle bel çevresinde
• Ciltte koyulaşma: Ense, koltuk altı ve kasıkta kadifemsi kahverengi lekeler (insülin direncinin işareti)
• Gebe kalmakta güçlük
Belirtilerin hepsi her kadında bulunmaz. Zayıf kadınlarda da PKOS görülebilir.
PKOS neden olur?
Kesin nedeni bilinmiyor; genetik yatkınlık ve çevresel etkenler birlikte rol oynuyor. Annesinde ya da kız kardeşinde PKOS olanlarda risk daha yüksek. Hastaların büyük bölümünde insülin direnci bulunur: Yüksek insülin, yumurtalıkları daha fazla erkeklik hormonu üretmeye yönlendirir. Fazla kilo bu döngüyü güçlendirir.
PKOS nasıl teşhis edilir?
Tek bir test yoktur. Tanı için şu üç ölçütten en az ikisinin bulunması ve benzer tabloya yol açan diğer hastalıkların dışlanması gerekir:
1. Düzensiz ya da hiç olmayan yumurtlama (adet düzensizliği)
2. Erkeklik hormonu fazlalığının klinik belirtileri (tüylenme, akne) ya da kan testinde yükseklik
3. Ultrasonda polikistik görünümlü yumurtalıklar
Yalnızca ultrasonda polikistik görünüm saptanması PKOS anlamına gelmez; bu görünüm sağlıklı genç kadınların bir bölümünde de vardır. Hekim ayrıca tiroid hormonları, prolaktin, kan şekeri, insülin ve kan yağlarına bakar.
PKOS uzun vadede hangi riskleri taşır?
• Tip 2 diyabet ve gizli şeker
• Yüksek tansiyon ve kolesterol
• Karaciğer yağlanması
• Uyku apnesi
• Uzun süre adet görmemeye bağlı rahim iç zarı kalınlaşması
• Kaygı ve depresyon
Bu nedenle PKOS yalnızca bir adet sorunu değil, ömür boyu izlenmesi gereken bir metabolik durumdur.
PKOS nasıl tedavi edilir?
Yaşam tarzı değişikliği: Tedavinin ilk ve en önemli basamağıdır. Fazla kilosu olan kadınlarda vücut ağırlığının yalnızca yüzde 5-10'unu vermek adetleri düzene sokabilir, yumurtlamayı başlatabilir ve tüylenmeyi azaltabilir. Düzenli egzersiz, kilo vermeseniz bile insülin duyarlılığını artırır. Şekerli ve rafine karbonhidratlı besinleri azaltmak, lifi ve proteini artırmak önerilir.
İlaç tedavisi: Kişinin önceliğine göre planlanır.
• Adetleri düzenlemek ve tüylenmeyi azaltmak için doğum kontrol hapları
• İnsülin direnci için metformin
• Tüylenme için erkeklik hormonunu baskılayan ilaçlar; ayrıca lazer epilasyon
• Gebelik isteyenlerde yumurtlamayı uyaran tedaviler
PKOS olan kadınlar hamile kalabilir mi?
Evet. PKOS, kısırlık anlamına gelmez; gebe kalmayı zorlaştırabilir, ancak hastaların büyük çoğunluğu kilo kontrolü ve gerektiğinde yumurtlama tedavisiyle anne olabiliyor. Gebelik planlayanların sürece hekim eşliğinde başlaması, gebelik şekeri ve tansiyon açısından izlenmesi önerilir.
PKOS tamamen geçer mi?
PKOS'u kalıcı olarak ortadan kaldıran bir tedavi yok; ancak belirtiler çok iyi kontrol edilebiliyor. Üç aydan uzun süre adet görmüyorsanız, belirgin tüylenme ya da gebe kalmakta güçlük yaşıyorsanız bir kadın hastalıkları ya da endokrinoloji uzmanına başvurun.
İlgili konular için insülin direnci nedir, sivilce nasıl geçer ve saç dökülmesi neden olur haberlerimize bakabilirsiniz.
İlgili Haberler
İnsülin Direnci Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve İnsülin Direncini Kırmanın Yolları
Sivilce Nasıl Geçer? Akne Nedenleri, Doğru Cilt Bakımı ve Tedavi Yöntemleri
Saç Dökülmesi Neden Olur? Saç Dökülmesine Ne İyi Gelir, Hangi Tahliller Yapılır?
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tanı ve tedavi için mutlaka hekiminize başvurun.
Görsel: Unsplash
