Yaşayanların "doğum sancısından beter" diye tarif ettiği bir ağrı: Böbrek taşı. Türkiye, iklimi ve beslenme alışkanlıkları nedeniyle taş hastalığının sık görüldüğü ülkeler arasında; her on kişiden biri yaşamı boyunca en az bir kez taş düşürüyor.
Böbrek taşı neden olur?
İdrarda bulunan kalsiyum, oksalat ve ürik asit gibi maddeler yoğunlaştığında kristalleşir ve zamanla taşa dönüşür. Başlıca risk etkenleri şunlardır:
• Az su içmek
• Sıcak iklim ve yoğun terleme
• Fazla tuz ve hayvansal protein tüketimi
• Ailede taş öyküsü
• Fazla kilo, diyabet, gut hastalığı
• Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları
• Bazı ilaçlar ve kontrolsüz vitamin takviyeleri
Böbrek taşı belirtileri nelerdir?
Böbrekte duran taşlar çoğu zaman belirti vermez. Taş, idrar kanalına (üreter) düşüp akışı engellediğinde şikâyetler başlar:
• Belin yan tarafında başlayıp kasığa ve genital bölgeye yayılan, dalgalar hâlinde gelen çok şiddetli ağrı
• Yerinde duramama, rahat pozisyon bulamama
• Bulantı, kusma
• İdrarda kan (pembe, kırmızı ya da çay rengi idrar)
• Sık idrara çıkma, idrar yaparken yanma
Böbrek taşı nasıl düşer?
Taşın kendiliğinden düşüp düşmeyeceğini en çok boyutu belirler. 5 milimetreden küçük taşların büyük çoğunluğu birkaç hafta içinde kendiliğinden düşer. 5-10 milimetre arasındaki taşlarda bu olasılık azalır; 10 milimetrenin üzerindeki taşlar çoğunlukla müdahale gerektirir.
Hekim taşın düşebilecek boyutta olduğunu belirlediyse süreci kolaylaştırmak için:
• Bol su için: Günde 2,5-3 litre sıvı, idrarı artırarak taşı ilerletir. İdrarınız açık renkli olmalı.
• Hareket edin: Yürümek ve merdiven inip çıkmak taşın ilerlemesine yardımcı olur.
• Ağrıyı kontrol edin: Hekimin önerdiği ağrı kesicileri kullanın; bele sıcak uygulama ve ılık duş rahatlatır.
• İlaç tedavisi: Hekim, idrar kanalını gevşeterek taşın geçişini kolaylaştıran ilaçlar yazabilir.
• İdrarınızı süzün: Düşen taşı yakalayıp analize götürmek, yeni taş oluşumunu önlemede yol gösterir.
Maydanoz suyu, zeytinyağı-limon karışımı gibi yöntemlerin taş düşürdüğüne dair bilimsel kanıt yok; fayda büyük olasılıkla alınan sıvıdan kaynaklanıyor.
Düşmeyen taşlarda tedavi
• Ses dalgasıyla taş kırma (ESWL): Vücut dışından gönderilen şok dalgalarıyla taş küçük parçalara ayrılır.
• Üreteroskopi: İdrar yolundan ince bir kamerayla girilerek taş lazerle kırılır; kesi yapılmaz.
• Perkütan cerrahi: Büyük böbrek taşlarında sırttan açılan küçük bir delikten girilerek taş çıkarılır.
Ne zaman acil başvurmalı?
• Ağrı kesicilere yanıt vermeyen şiddetli ağrı
• Ateş ve titreme (enfeksiyon işareti; taşla birlikte enfeksiyon acil bir durumdur)
• Hiç idrar yapamama
• Durdurulamayan kusma
• Tek böbrekli olmak ya da böbrek yetmezliğinin bulunması
Böbrek taşı tekrarlar mı?
Evet; önlem alınmazsa taş düşürenlerin yaklaşık yarısında beş-on yıl içinde yeni taş oluşur. Günde en az 2,5 litre sıvı içmek, tuzu ve kırmızı eti azaltmak, limon gibi sitrat içeren besinleri tüketmek korunmanın temelidir. Kalsiyumu tümüyle kesmek ise yanlıştır; süt ürünlerini normal miktarda tüketmek taş riskini artırmaz, aksine azaltır.
İlgili konular için idrar yolu enfeksiyonu belirtileri ve bel ağrısı nasıl geçer haberlerimize bakabilirsiniz.
İlgili Haberler
İdrar Yolu Enfeksiyonu Belirtileri Nelerdir? Nasıl Geçer, Nasıl Önlenir?
Bel Ağrısı Nasıl Geçer? Evde Uygulanabilecek Yöntemler ve Dikkat Edilmesi Gereken Belirtiler
Böbrek Yetmezliği Belirtileri Nelerdir? Böbreklerin Verdiği Sinyaller ve Tanı Yöntemleri
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tanı ve tedavi için mutlaka hekiminize başvurun.
Görsel: Unsplash
