Hükümet yolsuzluk protestolarına dayanamadı
Bulgaristan’da hükümet, kitlesel yolsuzluk karşıtı protestoların ardından istifa etti. Başbakan Rosen Zhelyazkov, bir önceki gün ülke genelinde on binlerce kişinin sokaklara dökülüp hükümeti yolsuzlukla suçlayarak istifaya çağırmasının ardından istifasını Ulusal Meclis’e sundu.
Zhelyazkov, perşembe günü Ulusal Meclis’teki olağanüstü oturumda kabinesinin istifasını açıklarken şu ifadeleri kullandı:
“Vatandaşların sesini duyuyoruz, taleplerine kulak vermeliyiz. Genç yaşlı herkes istifa çağrısında bulundu. Bu sivil duruş teşvik edilmeli.”
Başbakan, “Şimdi önümüzde başka bir zorluk var: Protestoların, bu noktadan sonra hükümetin nasıl bir profile sahip olması gerektiğini de göstermesi gerekiyor,” diyerek istifayı aynı zamanda yeni bir siyasal tartışmanın başlangıcı olarak niteledi.
Gösteriler, ülkenin 1 Ocak’ta Euro Bölgesi’ne katılmasına haftalar kala patlak vererek, Bulgaristan’ın ekonomik ve siyasi geleceğine ilişkin belirsizlikleri artırdı.
100 bini aşkın protestocu sokaklarda
Çarşamba akşamı başkent Sofya’da, parlamento, hükümet ve cumhurbaşkanlığı binalarının bulunduğu merkezi meydanda büyük bir kalabalık toplandı.
Göstericiler, lazerlerle parlamento binasına “İstifa”, “Mafya Dışarı” ve “Adil Seçimler İçin” ifadelerini yansıttı. Sofya’daki üniversite öğrencilerinin de yoğun katılım gösterdiği eylemde, organizatörler katılımın geçen hafta 50 binden fazla kişiyi bir araya getiren protestoları da geride bıraktığını belirterek 100 bini aşkın kişinin sokaklara çıktığını açıkladı.
Ülke genelinde 25’ten fazla büyük şehirde de eş zamanlı protestolar düzenlendi. Bu şehirler arasında Filibe (Plovdiv), Varna, Veliko Tarnovo ve Razgrad da yer aldı.
Filibe’de birkaç bin kişi Saedinenie Meydanı’nda toplanarak büyük Bulgar bayrakları salladı, hükümet karşıtı pankartlar taşıdı.
Burgas’ta belediye binası önünde toplanan yaklaşık 10 bin kişi, taleplerini skeçler ve videolarla dev ekrana yansıtarak dile getirdi.
Yalnızca ülke içinde değil, yurt dışındaki Bulgarlar da sokaktaydı. Çarşamba günü Brüksel, Londra, Berlin, Viyana, Zürih ve New York’ta dayanışma gösterileri düzenlendi. Göstericilerin temel talepleri, hükümetin istifası, yolsuzlukla gerçek anlamda mücadele ve daha iyi yaşam ve çalışma koşulları oldu.
Bütçe tasarısı öfkeyi büyüttü
Protestolar, hükümetin 2026 bütçe teklifinin yarattığı huzursuzluğun ardından hızla büyüdü. Geri çekilmeden önce teklif;
daha yüksek vergiler,
artan sosyal güvenlik primleri,
bazı kalemlerde harcama artışları
içeriyordu.
Yoğun kamuoyu tepkisi üzerine hükümet tartışmalı bütçe tasarısını geri çekmek zorunda kalsa da, bu adım sokaktaki öfkeyi dindirmeye yetmedi.
Tepkiler, yükselen yaşam maliyetleri, düşük ücretler, kurumsal yolsuzluk iddiaları ve siyasete duyulan güvensizlikle birleşince, protestolar kısa sürede hükümetin meşruiyetini sorgulayan bir dalgaya dönüştü.
Oligark Peevski protestoların merkezinde
Gösterilerin odağında, hükümeti dışarıdan destekleyen Haklar ve Özgürlükler Hareketi (DPS) milletvekili ve oligark Delyan Peevski bulunuyor.
Basın özgürlüğü örgütleri daha önce Peevski’yi, “medya, siyaset ve oligarklar arasındaki yolsuzluk ve işbirliğinin vücut bulmuş hâli” olarak tanımlamıştı.
ABD Hazine Bakanlığı, Peevski’yi 2021’de Küresel Magnitsky Yasası kapsamında yolsuzluk nedeniyle yaptırım listesine aldı; açıklamada Peevski’nin “etki ticareti ve rüşvetle kendini denetimden koruduğu ve Bulgar toplumundaki kilit kurumlar üzerinde kontrol kurduğu” vurgulandı.
İngiltere de 2023’te Peevski’ye yaptırım uyguladı.
Muhalifler, Peevski’nin hükümet politikasını oligark çıkarları doğrultusunda şekillendirdiğini savunuyor. DPS resmî olarak koalisyonda yer almasa da parlamentodaki oyları hükümetin ayakta kalması için kritik öneme sahip; bu da Peevski’nin ülkedeki karar alma süreçleri üzerinde orantısız bir etkiye sahip olduğu iddialarını güçlendiriyor.
GERB, kronik istikrarsızlık ve derinleşen güven bunalımı
Başbakan Zhelyazkov, eski başbakan Boyko Borisov’un liderliğindeki merkez sağ GERB partisinin üyesi. Borisov, 2009’dan bu yana üç kez başbakanlık yaptı; ancak hem 2013’te enerji maliyetleri ve yolsuzluk nedeniyle patlayan protestolar sonrası, hem de 2020–2021 yolsuzluk karşıtı gösterileri sırasında hükümetleri düşmüştü.
Bugün yaşananlar, Bulgaristan’da yıllardır süren siyasi istikrarsızlık ve yolsuzluk tartışmalarının yeni bir halkası olarak görülüyor. Protestocular, yalnızca mevcut hükümetin değil, tüm siyasi düzenin temelden değişmesini talep ediyor.
Şimdi gözler, Zhelyazkov’un istifasının ardından nasıl bir geçiş süreci işletileceğine çevrilmiş durumda. Yeni bir azınlık hükümeti, teknokrat kabine veya erken seçim ihtimalleri masada. Ülkenin Euro Bölgesi’ne katılım takvimi işlerken, Bulgaristan hem ekonomik hem de siyasi açıdan kritik bir dönemeçten geçiyor.
